Jak rozumieć frazę "W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego" z ewangelii wg. Mateusza 28:19?

Jest to jedyne miejsce w Biblii, w którym jest mowa o udzielaniu chrztu "w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego". Równoległy tekst z ewangelii wg. Marka 16:15, 16 nie zawiera sformulowania "w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego". Analogiczny tekst z Ewangelii wg. Łukasza 24:47-49 również nie zawiera formuły "w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego". Teksty innych ksiąg biblijnych nawiązujące do udzielania chrztu "w imię" bądź "w imieniu" nie wymieniają tych trzech podmiotów, nie używają w żadnym z przypadków sformułowania "w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", vide:

"A Piotr do nich:
 Upamiętajcie się i niechaj się każdy z was
 da ochrzcić w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie grzechów waszych,
 a otrzymacie dar Ducha Świętego."
(Dzieje Apostolskie 2:38, BW)

"Na nikogo bowiem z nich nie był jeszcze zstąpił,
 bo byli tylko ochrzczeni w imię Pana Jezusa."
(Dzieje Apostolskie 8:16, BW)

"I rozkazał ich ochrzcić w imię Jezusa Chrystusa. (...)"
(Dzieje Apostolskie 10:48, BW)

"A gdy to usłyszeli, zostali ochrzczeni w imię Pana Jezusa."
(Dzieje Apostolskie 19:5, BW)

"Czyż nie wiecie, że my wszyscy, ochrzczeni w Chrystusa Jezusa (...)"
(Rzymian 6:3, BW)

"Czy rozdzielony jest Chrystus?
 Czy Paweł za was został ukrzyżowany
 albo w imię Pawła zostaliście ochrzczeni?"
(1 Koryntian 1:13, BW)

"A takimi niektórzy z was byli;
 aleście obmyci, uświęceni, i usprawiedliwieni
 w imieniu Pana Jezusa Chrystusa
 i w duchu Boga naszego."
(1 Koryntian 6:11, BW)

"Bo wszyscy, którzy zostaliście w Chrystusie ochrzczeni,
 przyoblekliście się w Chrystusa."
(Galacjan 3:27, BW)

Treść wersetów z Ewangelii wg. Mateusza, rozdział 28 a wersety 18 i 20 ma ścisły związek z osobą samego Jezusa,  natomiast druga część wersetu 19 wygląda na odbiegają swą treścią od owego ścisłego związku z osobą samego Jezusa. Dla porównania, dwa interesujące przykłady historyczne:

1. "Historia Kościelna" Euzebiusza z Cezarei,
obejmująca wydarzenia od założenia zboru chrześcijańskiego do roku 324 podaje:

"Inni wreszcie apostołowie, narażeni na tysiączne zasadzki na swe życie, opuścili ziemię żydowską i wyruszyli na opowiadanie  i nauczanie do wszystkich narodów, pełni mocy Chrystusa, który rzekł do nich: Idźcie i nauczajcie wszystkie narody w imię moje."

Tak wypowiedziane przez Jezusa słowa współbrzmią z cytowanymi wyżej tekstami paralelnymi. Warto dostrzec, że Euzebiusz pisał swój tekst w czasach przed tzw. soborem nicejskim. ogmat zaś o Trójcy został zdefiniowany właśnie na tym soborze. Warto też pamiętać, iż Ariusz oraz wielu biskupów nieobecnych na tym soborze sprzeciwiło się temu dogmatowi, uroczyście zatwierdzonemu na soborze w Konstantynopolu. (382 r. n.e.), co świadczy przynajmniej o tym, iż nie był on wcale oczywisty.

To może wskazywać, iż fraza "w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", rzeczywiście mogąca uchodzić za trynitarną, została wprowadzona później, to jest po wprowadzeniu dogmatu o Trójcy.

2. Atanazy, gdy w IV wieku próbował dowodzić z pism świętych, że istnieje tak zwana Trójca Święta, nie powoływał się na Mateusza 28:19. Trudno zrozumieć dlaczego Atanazy miałby tego nie zrobić, gdyby za jego czasów owo sformułowanie w Mateusza 28:19 istniało, tym bardziej, że werset ten był i jest obecnie wciąż koronnym argumentem trynitarian. Możliwe jest zatem, aby owa "trynitarna formuła", wówczas jeszcze do Mateusza 28:19 nie była wprowadzona. Ponieważ dogmat o "trójcy" był dla wielu ówczesnych chrześcijan nie do przyjęcia, toteż zrozumiała jest w tej mierze silna motywacja trynitarian. Dodanie owej "trynitarnej formuły" w celu przyśpieszenia wprowadzenia dogmatu mogłobyć przejawem determinacji (Rzymian 10:2).

Interesująca jest w tym kontekście wzmianka z dzieła "Encyklopedia katolicka" (Gryglewicz F., Łukaszyk R., Sułowski Z., Wydawnictwo KUL, 1976, t.III, str. 354 - hasło "chrzest"):

"... obecnie teologowie biblijni przyjmują, że formuła trynitarna ma charakter redakcyjny,  stanowi odbicie praktyki Kościoła Pierwotnego.  Jezus miał najprawdopodobniej zaznaczyć jedynie:  "udzielajcie im chrztu w imię moje" to znaczy na mój rozkaz, z mojej mocy,  by odróżnić swój chrzest od chrztu Jana Chrzciciela."

Rzymsko-katolicki ksiądz, profesor Józef Kudasiewicz, w swej pracy pt. "Jak zrozumieć Pismo Święte" (Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1987, część III "Jezus historii a Chrystus wiary" str. 106-107) niezwykle elegancko przyznaje:

"należy odróżnić autentyczne, pierwotne słowa Pana (ipsissima verba Jesu) od elementów interpretacyjno-redakcyjnych".

Podobnie ksiądz biskup Kazimierz Romaniuk zauważa:

"Znacznie częstsze są w Nowym Testamencie wzmianki o chrzcie 'w imię Jezusa Chrystusa' lub w imię Pana Jezusa. (...).  Jego więc należało wspomnieć przede wszystkim podczas obrzędu przekazania życia neokatechumenowi (por. Dzieje Apostolskie 3, 15; 4, 12). Niewykluczone więc - to opinia większości dzisiejszych egzegetów - że formuła trynitarna jest tworem nieco późniejszym..." (Romaniuk K. "Sakramentologia biblijna" (str. 19, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1994)

Zatem nie można wykluczyć, że współczesne brzmienie fragmentu Ewangelii Mateusza 28:19 zostało "przeformułowane", np. w oparciu o glossy. Robiono tak już wcześniej nie jeden raz! (vide: 1 Jana 5:7 - przypis do tego wersetu w Biblii Tysiąclecia informuje, że Wulgata rozszerza ten werset o słowa: "W niebie Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są." Słów tych, jak słusznie stwierdza przypis, brak w najstarszych rękopisach greckich i w najstarszych przekładach.  Prawdopodobnie owe dodane słowa stanowiły glossę, później w niektórych kodeksach włączoną do tekstu)

Współcześni bibliści przyznają, że tekst grecki ewangelii wg. Mateusza zachował się w bardzo wielkiej części nieskażony. Oznacza to więc, że w odróżnieniu od tej bardzo wielkiej, nieskażonej części, w bardzo niewielkiej części znajdują się tam miejsca "skażone", wątpliwe i dyskusyjne, tym bardziej, że pierwotny tekst swej ewangelii spisał Mateusz po hebrajsku (vide np.: Hieronim, "O znakomitych mężach", tłum W. Szołdrski, 1970, rozdział III, s. 30, i inne źródła), a jest ta źródłowa, hebrajska wersja współcześnie niedostępna.

Na podstawie dostępnych zatem dzieł, można domniemać, iż podobnie jak stopniowo kształtowała się niebiblijna nauka o Trójcy, którą dopiero w Nicei uznano za obowiązującą, i od tego momentu zaczęto usilne "wprowadzanie" tej doktryny.

Interesujące są również współczesne badania nad pierwotnym tekstem ewangelii wg. Mateusza, vide:

http://rosetta.reltech.org/TC/vol04/Howard1999.html
http://www.questionoftruth.com/mathew.php (szukaj frazy "V19& 20")

Zatem są mocne podstawy do twierdzenia, iż znane nam brzmienie fragmentu ewangelii wg. Mateusza 28:19 zostało "przeformułowane" we wczesnych odpisach, zwłaszcza dokonywanych po 382 roku w celu poparcia doktryny o Trójcy.

Faq